Je hoort het steeds vaker: wie van het gas af wil, heeft een zwaardere stroomaansluiting nodig. Van 1-fase naar 3-fase, en snel een beetje. Maar klopt dat eigenlijk? Twee Nederlandse experts — Henry Lootens (elektrotechniek en Fedet | Sectie Kabel) en Nando Tolboom (warmtepompen) zeggen: in de meeste gevallen is dat helemaal niet nodig. En het kan zelfs averechts werken.
In de praktijk
Even terug naar de basis. De meeste huizen in Nederland hebben een 1-faseaansluiting. Dat betekent dat alle stroom via één "baan" binnenkomt. Een 3-fasenaansluiting heeft er drie, waardoor je meer apparaten tegelijk kunt laten draaien zonder dat de stoppen eruit vliegen. Klinkt als een no-brainer, toch?
Niet zo snel, zeggen Lootens en Tolboom. Het probleem is namelijk niet hoeveel stroom er door je meterkast kan, maar wanneer je die stroom gebruikt. Een warmtepomp, een elektrische auto en een kookplaat hoeven niet allemaal op hetzelfde moment op volle kracht te draaien. Verwarm je huis 's ochtends, kook 's avonds, laad je auto 's nachts op en je 1-faseaansluiting kan het prima aan. Belangrijk detail: een warmtepomp haalt een groot deel van de warmte gewoon uit de buitenlucht. Je meterkast hoeft dus lang niet al het verwarmingsvermogen te leveren.
Sterker nog: als iedereen massaal overstapt op 3-fase, kan dat juist voor méér problemen zorgen in de straat. De meeste huishoudelijke apparaten gebruiken namelijk maar één fase tegelijk. Je warmtepomp draait op fase 1, je buurman zijn kookplaat ook. Fase 2 en 3 staan ondertussen te niksen. Dat heet "scheefbelasting" en het zorgt voor extra druk op het elektriciteitsnet — precies wat we juist willen voorkomen.
Wat is dan wél de oplossing?
De experts komen met opvallende voorstellen. Thuisbatterijen zouden niet mogen in huizen die nog op gas verwarmen — want waarom zou je schaarse stroomruimte gebruiken om geld te verdienen met energiehandel als je huis nog op gas draait? Ook vinden ze dat gasaansluitingen pas gratis verwijderd mogen worden als de nieuwe verwarming bewezen zuinig is met het stroomnet. En ze pleiten ervoor dat je bij het plaatsen van een warmtepomp of laadpaal verplicht moet melden wat je precies hebt geïnstalleerd en hoe — net zoals dat nu al geldt voor zonnepanelen en batterijen.
Wat veel mensen niet weten: de overstap naar elektrisch verwarmen is via airco's eigenlijk al volop aan de gang. Onderzoek van TNO laat zien dat steeds meer mensen hun airco ook in de winter gebruiken — en dat is relatief vriendelijk voor het stroomnet. De onzichtbare warmtetransitie, noemen de auteurs het. Tegelijkertijd waarschuwen ze voor te kleine warmtepompen die bij kou terugvallen op een straalkachel — precies het soort oplossing dat het net wél extra belast.
De boodschap is helder: paniek is nergens voor nodig, maar nadenken wel. Niet elke woning heeft een dure verbouwing van de meterkast nodig. Wat wél nodig is, zijn spelregels. Wie mag wat, wanneer, en hoeveel? Zoals de auteurs het zeggen: deel kennis, geen energie. Als we dat slim organiseren, kan het overgrote deel van Nederland gewoon op de bestaande aansluiting van het gas af. En dat scheelt niet alleen in je meterkast, maar ook in je portemonnee.
- Ir. H.A. Lootens & dr.ir. A.H. Tolboom
Vandaag op 8 mei om 19:30 uur spreekt Henry Lootens bij RTL over deze kwestie. Luister je mee?
